و أزفت بأفراطها ؛ قيامت به مقدماتش نزديك شده . در صحاح گويد : أزف التّرحّل ؛ يعنى نزديك گرديد زمان كوچ نمودن ، و به همين معناست گفتار خداى تعالى : أَزِفَتِ الْآزِفَةُ ؛ روز قيامت بسيار نزديك شده است . فرط - به حركت فاء و راء - كسى است كه پيش از كاروان جلو رفته تا براى آنان وسايل آب‌خورى را آماده سازد ، و آن بر وزن فعل است به‌معناى فاعل مانند تبع به‌معناى تابع ، و أفراط الصبح ، يعنى اوايل صبح . مؤلف : مناسب با كلام امام عليه السّلام معناى دوم است ؛ يعنى اين‌كه از قبيل أفراط الصبح باشد . و اما اين‌كه « حد » گفته : مقصود از أفرط ، امواتى است كه پيش از ما از دنيا درگذشته‌اند تفسير درستى نيست ؛ زيرا اموات براى ما « فرط » مىباشند ، نه براى قيامت ، چنان‌كه در زيارت اهل قبور آمده : أنتم لنا فرط . . . . و نيز آورده : ممكن است مقصود از أفراط مقدمات برپايى قيامت از وقوع حوادث خارق العاده باشد ؛ مانند ظهور دجّال و دابّة الأرض و مانند اينها ، بنابراين مرادف جملهء سابق مىشود و تنها اختلاف آنها لفظى است . . . . خداى تعالى مىفرمايد : أَزِفَتِ الْآزِفَةُ * لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ كاشِفَةٌ ؛ « 1 » روز قيامت بسيار نزديك شده است هيچ‌كس غير خدا آن روز را آشكارا نتواند ساخت . وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَناجِرِ كاظِمِينَ . . . ؛ « 2 » و اى رسول ! امّت را از روز قيامت بترسان كه از هول و ترس آن روز جان‌ها به گلو مىرسد و از بيم آن ، حزن و خشم خود فرو مىبرند . و وقفت بكم على صراطها ؛ و شما را در راهش نگه داشته است . احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ

--> ( 1 ) . نجم ( 53 ) آيهء 57 و 58 . ( 2 ) . مؤمن ( 40 ) آيهء 18 .